
Restoran ya da kafede para alındığı her an, arkasından bir mali belge gelir: yazar kasa fişi, e-Arşiv fatura ya da e-Fatura. Hangisinin ne zaman düzenleneceği çoğu işletmede alışkanlıkla yürür; oysa yanlış belge, eksik belge ya da aynı satış için iki belge hem vergi hem muhasebe tarafında sorun çıkarır. Bu yazı bir genel çerçeve sunar. Mevzuat değişkendir; tutar, süre ve muafiyet gibi ayrıntılar dahil güncel hükümleri mali müşavirinizle doğrulayın.
Üç belge, üç durum
| Satış durumu | Gündeme gelen belge | Not |
|---|---|---|
| Salonda ya da gel-al satışta, müşteri fatura istemiyor | Yeni nesil yazar kasa (YN ÖKC) fişi | Dışarıdan müşteriye hizmet veren satış noktasında tahsilat noktası başına cihaz gerekir; muafiyet ve alternatif yolları mali müşavirinizle teyit edin |
| Müşteri fatura istiyor, alıcı e-Fatura mükellefi | e-Fatura | Alıcının vergi kimlik numarasıyla mükellef sorgusu yapılır |
| Müşteri fatura istiyor, alıcı e-Fatura mükellefi değil | e-Arşiv fatura | Mükellef sorgusu belge türünü belirler |
| Otelde konaklayan misafirin oda hesabına yazılan adisyon | Restoranda ayrı fiş yerine otel faturası | Konaklayanın günlük müşteri listesinde olması gibi şartlar vardır; tesisinizin uygulamasını teyit edin |
| İkram ve ödenmeyen adisyon | Ödeme belgesi yoktur | Vergi sonuçları ikramın türüne göre değişir; mali müşavire danışın |
Yazar kasanın yerini alan ya da onu tamamlayan başka yollar da vardır (muafiyet kapsamındaki işletmeler, güvenli mobil ödeme sistemi gibi). Hangisinin sizin için geçerli olduğu işletmenizin türüne ve büyüklüğüne bağlıdır.
Adisyon ve e-Adisyon
Masada servis yapan lokanta ve barlarda adisyon düzenlemek zorunludur. e-Adisyon'a geçiş Gelir İdaresi'ne yapılan bildirime bağlıdır. Hizmet bittiğinde ise e-Fatura, e-Arşiv fatura ya da yazar kasa fişi düzenlenir; e-belgelerde belge numarası ve ETTN (evrensel tekil belge numarası) bulunur. Yani adisyon "hesap özeti" değildir; yasal olarak ayrı bir belgedir ve sonraki belgeyle ilişkili tutulmalıdır.
Yazar kasadan e-belge imkânı
593 sıra no.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile YN ÖKC'lerden belirli e-belgelerin düzenlenebilmesi imkânı getirildi. Bu bir imkândır, zorunluluk değildir; hangi belgelerin kapsamda olduğu Gelir İdaresi kılavuzuna bağlıdır. Kılavuzun nihai hâlini ve cihazınızın bu özelliği destekleyip desteklemediğini cihaz sağlayıcınızdan ve mali müşavirinizden öğrenin.
Mali müşavirinize sorulacak sorular
- İşletmem için hangi belge yolu geçerli: YN ÖKC, e-Arşiv ya da bir muafiyet?
- e-Adisyon bildirimi gerekiyor mu, yapıldı mı?
- Müşteri sonradan fatura isterse mevcut fişle ilişkilendirme nasıl yapılacak?
- İkram, personel yemeği ve iade için belge ve vergi işlemi nedir?
- Otel restoranıysam oda hesabına yazılan adisyonlarda uygulama nedir?
Cevapları tek sayfaya yazıp kasa ve yönetim ekibiyle paylaşın; belge kararı vardiyadan vardiyaya değişmemelidir.
Günlük kapanışta bakılacak yedi nokta
- Açık adisyon kalmadığını doğrulayın. Kapanmayan adisyonun belgesi de kesilmez.
- Belge durumlarına göz atın. Bekleyen ya da başarısız belge, gün bitmeden çözülmelidir.
- Z raporunu POS ile karşılaştırın. Yazar kasanın günlük Z raporundaki fiş sayısı ve brüt toplam, POS kayıtlarıyla aynı olmalıdır. Z raporu alındıktan sonra o günün fişi yazar kasada iptal edilemez; düzeltme iade belgesiyle yapılır, uygulamayı mali müşavirinize sorun.
- Cihaz uyarılarını kontrol edin. Kâğıdın bitmesi ya da yazar kasanın bağlantısının kesilmesi fişin kesilmediği anlamına gelir.
- Fatura isteyen müşterinin bilgilerini doğrulayın. Vergi numarası ya da kimlik numarası, unvan ya da ad soyad ve (e-Fatura mükellefiyse) vergi dairesi eksiksiz olmalıdır. Bu bilgiler kişisel veridir; yalnız fatura için alın ve gereğinden fazla saklamayın.
- Fatura süresini izleyin. Genel kural olarak fatura, hizmetten itibaren en geç yedi gün içinde düzenlenir; süre geçerse fatura düzenlenmemiş sayılır.
- Yetkileri gözden geçirin. Belge kesme, belge iptali ve iade yetkileri herkese açık olmamalıdır.
Çift belge ve çift gelir riski
En sık ve en pahalı hata, aynı satış için hem yazar kasa fişi hem fatura düzenlenmesidir: gelir iki kez görünür, iade ve düzeltme zorlaşır. Müşteri sonradan "fatura istiyorum" dediğinde mevcut fişin faturayla ilişkilendirilmesi, bilgi fişi ve eşleştirme kuralları önemlidir; ne yapılacağını mali müşavirinizle yazılı hale getirin. Teknik tarafta da aynı belge isteğinin yeniden gönderilmesi ikinci bir belge doğurmamalıdır. Bağlantı hatasından sonra "yeniden dene" düğmesine güvenle basabilmek için, yazılımın her belge isteğini tekil bir anahtarla yürütmesini isteyin.
Yazılımda arayacağınız özellikler
- Satış noktası bazında belge modu: yazar kasa fişi, e-Arşiv ya da "alıcı mükellefse e-Fatura, değilse e-Arşiv" gibi seçenekler ve şube bazında geçersiz kılma.
- Mükellef sorgusu: yanlış türde fatura kesilmesin.
- Belge durumları: beklemede, kesildi, başarısız, iptal; başarısızlık nedeni anlaşılır bir cümleyle.
- Z raporu eşleştirme: cihazın raporuyla POS fişlerinin otomatik karşılaştırılması.
- Oda hesabı ve ödenmeyen adisyon için belgesiz akış: gelirin iki kez yazılmaması için.
- Denetim kaydı ve yetki ayrımı: kim ne zaman hangi belgeyi kesti ya da iptal etti.
adisyus'ta belge modu tesis genelinde ve POS şubesi bazında seçilir; belgeler durumlarıyla listelenir ve Z raporu çekilip POS fişleriyle eşleştirilir. Yazar kasa, e-Arşiv ve e-Fatura isteğe bağlı eklentidir; gerçek cihaz ve sağlayıcı bağlantısı tamamlanana kadar deneme uçları çalışır ve gerçek belge kesilmez. Güncel durum için ödeme ve tahsilat sayfasına bakın.
Sonuç
Belge akışını yönetmenin üç temel kuralı vardır: her satış için tek ve doğru belge, her gün sonunda cihaz ile POS toplamının eşleşmesi ve belge işlemlerinde yetki ve iz. Mevzuat ayrıntıları işletme türüne göre değiştiği için bu çerçeveyi mali müşavirinizin yazılı görüşüyle tamamlayın. Ödeme, tahsilat ve belge modu ayrıntıları için Ödeme ve Tahsilat sayfasına bakabilirsiniz.


